ECLI:NL:HR:2019:593
16 april 2019
Strafkamer
nr. S 17/03578
Hoge Raad der Nederlanden
Arrest
op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, van 12 juli 2017, nummer 21/000075-17, in de strafzaak tegen:
[verdachte]
, geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1953.
1 Geding in cassatie
Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft J. Boksem, advocaat te Leeuwarden, bij schriftuur middelen van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
De Advocaat-Generaal T.N.B.M. Spronken heeft geconcludeerd dat de Hoge Raad aan de overschrijding van de redelijke termijn het gevolg zal verbinden dat hem goeddunkt en het beroep voor het overige zal verwerpen.
2. Bewezenverklaring en bewijsvoering
2.1. Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat:
" [A] op of omstreeks 1 oktober 2012, te Eibergen, gemeente Berkelland, opzettelijk enig goed, te weten een deel van het machinepark/inventaris, zich bevindende in het bedrijfspand aan de [a-straat 1] , aan het krachtens de wet op 16 februari 2012 door [betrokkene 1] , deurwaarder Belastingdienst kantoor Almelo, daarop gelegd beslag, heeft onttrokken, terwijl verdachte feitelijke leiding heeft gegeven aan die verboden gedraging."
2.2. Het Hof heeft ten aanzien van de bewezenverklaring, voor zover hier van belang, het volgende overwogen:
"De verdachte is via [C] en [A] (hierna: [A] ) (getrapt) bestuurder van [B] (hierna: [B] ). [A] is eigenaar van de inventaris waaronder de machines voor de productie en assemblage van kunststof kozijnen, de voorraad en het rollend materieel, die in 2009/2010 uit een faillissement zijn overgenomen. De machines voor de productie en assemblage van kunststof kozijnen bevonden zich in een bedrijfspand op het adres [a-straat 1] , [postcode] in Eibergen, dat door [B] werd gehuurd. [B] , waarin het personeel voor de productie en assemblage van kunststof kozijnen was ondergebracht, heeft in 2011, 2012 en 2013 aangifte loonbelasting en omzetbelasting gedaan. De op die aangiften verschuldigde bedragen heeft [B] niet afgedragen, waardoor een belastingschuld is ontstaan en waarvoor aan [B] dwangbevelen zijn betekend. Deze schuld bedroeg begin 2012 ruim € 138.000,-.
Namens de ontvanger heeft [betrokkene 3] bij brief van 9 februari 2012 laten weten dat [B] op basis van de tijdelijke versoepeling van het invorderingsbeleid ten aanzien van ondernemers in verband met de economische crisis onder voorwaarden uitstel van betaling krijgt voor de aanslagen loonheffing en omzetbelasting. Eén van die voorwaarden is, naast de voorwaarde dat de lopende verplichtingen stipt dienen te worden voldaan, dat tot zekerheid (bodem-)beslag zal worden gelegd op de bedrijfsinventaris en met name het machinepark. Op 16 februari 2012 heeft [betrokkene 1] , belastingdeurwaarder, op het adres [a-straat 1] in Eibergen beslag gelegd op roerende zaken die zijn vermeld op twee identieke bij twee processen-verbaal van executoriaal beslag roerende zaken (geen registergoederen) behorende, gewaarmerkte, inventarislijsten. Die lijsten zijn kopieën van een taxatierapport van 4 december 2008 inzake de inventaris, de voorraad en het rollend materieel zoals [A] die in 2009/2010 heeft overgenomen. De belastingdeurwaarder heeft tot een bedrag van in totaal € 97.601,- beslag gelegd. De exploten van de processen-verbaal van executoriaal beslag roerende zaken (geen registergoederen) en van de aktes van betekening zijn op 16 februari 2012 uitgereikt aan de verdachte en vermelden als datum en tijdstip van verkoop van de in beslag genomen zaken: 22 maart 2012 om 11:00 uur. In een brief van 17 september 2012 heeft de ontvanger [B] laten weten dat [B] zich niet aan de voorwaarden, namelijk het voldoen aan de lopende verplichtingen, heeft gehouden en dat de ontvanger de regeling tot uitstel van betaling opzegt. Op 10 oktober 2012 heeft de belastingdeurwaarder namens de ontvanger voor een bedrag van € 40.489,- cumulatief (bodem-)beslag willen leggen, wat niet is gelukt omdat de roerende zaken waarop beslag was gelegd op basis van een koopovereenkomst tussen [A] en [D] van 1 oktober 2012 waren verkocht en geleverd aan [D] . Die overeenkomst houdt de verkoop en levering in van het machinepark van [A] voor € 200.000,-, alsmede de betaling van de koopsom, na een aanbetaling van € 4.000,-, in 49 maandelijkse termijnen van € 4.000,-. Het verkochte betreft het machinepark voor de productie en assemblage van kunststof kozijnen zoals vermeld in een kopie van het taxatierapport van 4 december 2008 dat als bijlage bij de koopovereenkomst is gevoegd. [A] werd bij de totstandkoming van de koopovereenkomst door de verdachte vertegenwoordigd. De huur van het bedrijfspand aan de [a-straat 1] in Eibergen is blijkens een vaststellingsovereenkomst tussen [B] en de verhuurder beëindigd per 30 september 2012, waarna de huur met ingang van 1 oktober 2012 door [D] is overgenomen.
Het hof is van oordeel dat in het kader van het strafproces niet de materiële maar slechts de formele rechtmatigheid van het beslag kan worden getoetst (vgl. hof Arnhem-Leeuwarden 3 maart 2014, ECLI:NL:GHARL:2014:1552).
Op 29 oktober 2014 zijn [betrokkene 4] en [betrokkene 1] voornoemd, respectievelijk faillissementscoördinator en deurwaarder van de Belastingdienst, gehoord. Uit een daarvan opgemaakt proces-verbaal van ambtshandeling komt naar voren dat de gehanteerde periode tussen de datum van beslaglegging en de vermelde verkoopdatum, 22 maart 2012, een wettelijke termijn is om de belastingschuldige in de gelegenheid te stellen met de ontvanger een regeling te treffen over betaling van de belastingschuld. De belastingdeurwaarder heeft aangegeven dat hij op 16 februari 2012 toegang kreeg tot het bedrijfspand op het adres [a-straat 1] in Eibergen en door de verdachte werd rondgeleid. De belastingdeurwaarder had van de verdachte een lijst met alle aanwezige inventaris ontvangen. Hij is samen met de verdachte door de bedrijfshal gelopen en heeft vastgesteld dat de op die lijst vermelde inventaris op het bedrijfsadres aanwezig was. Deze lijst heeft de belastingdeurwaarder door middel van een stempel gewaarmerkt en als bijlage bij de deurwaardersexploten gevoegd. In oktober 2012 kreeg de belastingdeurwaarder de opdracht om cumulatief beslag te leggen, omdat [B] zich niet aan de gemaakte afspraken had gehouden. Het hek bij het bedrijfspand op het adres [a-straat 1] in Eibergen bleek op slot te zijn. Op een gegeven moment kwamen de verdachte en de vertegenwoordiger van [D] naar buiten. De belastingdeurwaarder kreeg te horen dat [D] de inventaris van [B] had overgenomen. In tweede instantie heeft de belastingdeurwaarder met behulp van een sleutelsmid en in aanwezigheid van de hulpofficier van justitie alsnog het bedrijfspand betreden om cumulatief beslag te leggen.
Naar het oordeel van het hof is, mede gelet op de beschrijving van de gang van zaken door de belastingdeurwaarder, aan de formele aspecten van beslaglegging voldaan. Wat er ook zij van eventuele materiële gebreken ten aanzien van de beslaglegging, geldt dat het niet aan de strafrechter is om hierover een oordeel te vormen. Dat de in de deurwaardersexploten vermelde verkoopdatum van 22 maart 2012 is gepasseerd, betekent nog niet dat het rechtsgeldig gelegde beslag is komen te vervallen. [B] had een regeling getroffen met de ontvanger in het kader waarvan het zekerheidsbeslag waar het in deze zaak over gaat is gelegd.
3.1. Het middel klaagt over de juistheid en de begrijpelijkheid van het oordeel van het Hof dat het (bodem)beslag op het machinepark respectievelijk de inventaris van [A] is gelegd "krachtens de wet" als bedoeld in art. 198, eerste lid, Sr. Het betoogt daartoe dat de belastingdeurwaarder heeft verzuimd het beslag te betekenen aan [A]
3.2.1. Bij de beoordeling van het middel zijn de volgende wettelijke bepalingen van belang:
- art. 198, eerste lid, Sr:
"Hij die opzettelijk enig goed aan het krachtens de wet daarop gelegd beslag of aan een gerechtelijke bewaring onttrekt of, wetende dat het daaraan onttrokken is, verbergt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vierde categorie."
- art. 435 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering:
"1. Het staat aan de executant vrij te gelijker tijd beslag te leggen op alle voor beslag vatbare goederen, waartoe hij bevoegd is zijn vordering te verhalen.
2. Hij is verplicht een beslag dat strekt tot verhaal op een goed dat aan een ander dan de schuldenaar toebehoort, en dat ten laste van die ander wordt gelegd, binnen acht dagen aan de schuldenaar te betekenen.
3. Wordt een beslag van de in het vorige lid bedoelde strekking ten laste van de schuldenaar gelegd, dan is de beslaglegger verplicht het binnen acht dagen aan de ander te betekenen of, zo hij diens recht niet kent, onverwijld nadat hij van dat recht kennis heeft gekregen. Indien de ander, voordat acht dagen na deze betekening zijn verstreken, schriftelijk aan de deurwaarder mededeelt zich tegen het verhaal op zijn goed te verzetten, geldt het beslag jegens hem slechts als conservatoir en kan de executie jegens hem slechts plaatsvinden uit hoofde van een tegen hem verkregen executoriale titel om deze executie te dulden."
3.2.2. De memorie van antwoord bij het wetsvoorstel dat heeft geleid tot de Invoeringswet Boeken 3-6 Nieuw B.W. eerste gedeelte, bevattende wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en de Faillissementswet, Stb. 1986, 295, houdt omtrent het derde lid van art. 435 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering onder meer in:
"Evenals bij het tweede lid gaat het ook hier om een verplichting, waarvan de niet-nakoming niet tot nietigheid van het beslag leidt, maar slechts tot gehoudenheid de eventuele schade te vergoeden (...)" (Kamerstukken II 1981/82, 16 593, nr. 5, p. 10)
3.3. Aan het middel ligt de opvatting ten grondslag dat het verzuim het (bodem)beslag tijdig te betekenen aan de eigenaar van de beslagen zaken, de geldigheid van het beslag aantast. Die opvatting is - mede gelet op hetgeen hiervoor onder 3.2.2 is weergegeven - onjuist, zodat het middel reeds om die reden faalt.
4.1. Het middel klaagt over het oordeel van het Hof dat [A] een deel van het machinepark respectievelijk de inventaris aan het beslag heeft onttrokken.
4.2. Vooropgesteld moet worden dat voor de vraag of sprake is van onttrekken in de zin van art. 198 Sr, niet relevant is of de beslaglegger door de aan de verdachte verweten gedraging benadeeld - of bevoordeeld - is, aangezien art. 198 Sr niet beoogt de belangen van de beslaglegger te beschermen doch strekt tot eerbiediging van een daad van het openbaar gezag (vgl. HR 30 mei 1995, ECLI:NL:HR:1995:ZD0176).
4.3.1. Blijkens zijn hiervoor onder 2.2 weergegeven overwegingen heeft het Hof onder meer het volgende vastgesteld:
- de ontvanger heeft naar aanleiding van een openstaande belastingschuld van [B] (waarvan de verdachte, via de vennootschappen [A] en [B] middellijk bestuurder is; hierna: [B] ) het invorderingsbeleid tijdelijk versoepeld in verband met de economische crisis, waarbij de voorwaarde werd gesteld dat lopende verplichtingen stipt dienden te worden voldaan en dat tot zekerheid (bodem)beslag zou worden gelegd op de bedrijfsinventaris en het machinepark;
- dit (bodem)beslag is op 16 februari 2012 gelegd op de zaken die zich in het door [B] gehuurde bedrijfspand bevonden, van welke zaken [A] eigenaar was;
- op 17 september 2012 heeft de ontvanger [B] laten weten dat [B] zich niet aan de voorwaarden, namelijk het voldoen aan de lopende verplichtingen, heeft gehouden, waarbij de ontvanger de regeling tot uitstel van betaling heeft opgezegd;
- vervolgens bleek dat [A] per 1 oktober 2012 tenminste een deel van de beslagen zaken heeft verkocht en geleverd aan [D] ;
- voorts bleek dat de huur van het bedrijfspand waarin deze zaken zich bevonden is beëindigd per 30 september 2012 en dat de huur van dit bedrijfspand met ingang van 1 oktober 2012 door [D] is overgenomen van [B] , in verband waarmee de belastingdeurwaarder de toegang tot het bedrijfspand werd ontzegd.
4.3.2. Gelet op deze omstandigheden en in aanmerking genomen hetgeen hiervoor onder 4.2 is weergegeven, getuigt het oordeel van het Hof dat de verkoop en levering van de zaken waarop het beslag rustte meebrengt dat die zaken aan dat beslag zijn onttrokken in de zin van art. 198, eerste lid, Sr, niet van een onjuiste rechtsopvatting en is dat oordeel niet onbegrijpelijk. Dat de zaken het bedrijfspand waarin zij zich ten tijde van de beslaglegging bevonden, niet hebben verlaten, leidt niet tot een ander oordeel.
4.4. Het middel faalt.
Het middel kan niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien art. 81, eerste lid, RO, geen nadere motivering nu het middel niet noopt tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.
6.1. Het middel klaagt dat de redelijke termijn als bedoeld in art. 6, eerste lid, EVRM in de cassatiefase is overschreden omdat de stukken te laat door het Hof zijn ingezonden.
6.2. Het middel is gegrond. Dit moet leiden tot vermindering van de aan de verdachte opgelegde geldboete van € 9.000,-, subsidiair tachtig dagen hechtenis.
De Hoge Raad:
vernietigt de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de hoogte van de opgelegde geldboete en de duur van de vervangende hechtenis;
vermindert de geldboete en de duur van de vervangende hechtenis in die zin dat deze € 8.550,-, subsidiair 77 dagen hechtenis, bedragen;
verwerpt het beroep voor het overige.
Dit arrest is gewezen door de vice-president W.A.M. van Schendel als voorzitter, en de raadsheren Y. Buruma en V. van den Brink, in bijzijn van de waarnemend griffier H.J.S. Kea, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 16 april 2019.