ECLI:NL:RBDHA:2016:2994
vonnis
RECHTBANK DEN HAAG
Team handel
zaaknummer / rolnummer: C/09/483115 / HA ZA 15-208
Vonnis van 23 maart 2016
in de zaak van
de besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid
1. AKZO NOBEL DECORATIVE COATINGS B.V.,
gevestigd te Sassenheim,
2. AKZO NOBEL COATINGS B.V.,
gevestigd te Sassenheim,
3. AKZO NOBEL COATINGS INTERNATIONAL B.V.,
gevestigd te Arnhem,
eiseressen,
advocaat mr. L.Ph.J. baron van Utenhove te Den Haag,
tegen
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
KIRS B.V.,
gevestigd te Winschoten (gemeente Oldambt ),
gedaagde,
advocaat voorheen mr. J.J. Gevers te Assen, die zich heeft onttrokken.
Partijen zullen hierna AkzoNobel c.s. (vrouwelijk enkelvoud) en Kirs genoemd worden.
Voor AkzoNobel c.s. is de zaak inhoudelijk behandeld door mr. J.C.H. van Manen en mr. R.J.F. Grijpink, advocaten te Amsterdam. Voor Kirs is de zaak behandeld door haar advocaat.
1.1. Het verloop van de procedure blijkt uit:
de dagvaarding van 6 februari 2015, met producties 1 tot en met 9;
de conclusie van antwoord, met producties 1 tot en met 4;
de akte van 1 april 2015 van AkzoNobel c.s., met producties 10 tot en met 23;
het tussenvonnis van 15 juli 2015 waarin een comparitie van partijen is gelast;
de op 26 augustus 2015 ontvangen mededeling van de advocaat van Kirs dat hij zich onttrekt;
de akte van 27 augustus 2015 van AkzoNobel c.s., met producties 24 tot en met 51;
de akte van 30 september 2015 van AkzoNobel c.s., met producties 52 tot en met 54.
1.2. De comparitie van partijen heeft wegens het onttrekken van de advocaat van Kirs niet plaatsgevonden. De zaak is vervolgens aangehouden voor beraad. Kirs heeft zich niet uitgelaten over het verdere verloop van de procedure. Op 14 oktober 2015 heeft AkzoNobel c.s. bij monde van haar advocaat vonnis gevraagd.
1.3. Productie 3B, (cd-rom) van AkzoNobel c.s. is volgens de begeleidende akte niet in kopie naar Kirs gestuurd en zal derhalve door de rechtbank buiten beschouwing worden gelaten.
1.4. Vonnis is nader bepaald op heden.
2.1. AkzoNobel c.s. produceert en verkoopt verven, onder andere onder de merken Sikkens®, Flexa®, CetaBever® en Trimetal®, die door schildersbedrijven en detailhandelaren in verfmengmachines worden gemengd met kleurenpasta’s. AkzoNobel c.s. levert verfmengmachines aan verkooppunten waar de verven van AkzoNobel c.s. worden verkocht. De software die AkzoNobel c.s. voor de betreffende mengmachines, in combinatie met specifiek door AkzoNobel c.s. ontwikkelde kleurendatabases, heeft ontwikkeld heet Mix2Win. AkzoNobel c.s. is auteursrechthebbende met betrekking tot deze software.
2.2. Kirs is een onderneming die zich bezighoudt met het reviseren, repareren en onderhouden van verfmengmachines, onder meer machines waarop Mix2Win software is of kan worden geïnstalleerd.
2.3. In november 2014 heeft [A] B.V. te [plaats] (hierna: [A] ) op verzoek van AkzoNobel c.s. een computer ter revisie aangeboden aan Kirs . Deze computer is op 23 januari 2015 door Kirs aan [A] geretourneerd. [A] heeft verklaard dat de computer na teruggave (alle) kleurendatabases afkomstig uit de installatiesoftware van AkzoNobel c.s. uit 2013 bevatte. In een verklaring van 4 juli 2015 heeft [B] B.V. (hierna: [B] ) aangegeven dat uit onderzoek naar de data en logfiles van deze computer blijkt dat de Mix2Win software op 22 januari 2015 is geïnstalleerd.
2.4. Na daartoe verlof te hebben verkregen van de voorzieningenrechter van de Rechtbank Noord-Nederland, zittingsplaats Groningen, heeft AkzoNobel c.s. op 2 februari 2015 bij Kirs (bewijs)beslag doen leggen op gegevensdragers met daarop Mix2Win software en een kopie van mogelijke relevante digitale bestanden die zich bevonden op de in het pand aanwezige computers. Bij deze beslaglegging heeft de gerechtsdeurwaarder onder meer een van de naam Kirs voorziene dvd met daarop Mix2Win software aangetroffen, alsmede een bij die software behorende lijst met wachtwoorden. Ook is aangetroffen een bewijs van een WeTransfer-verzending van Mix2Win software door Kirs aan De Verfkampioen op 14 maart 2014 en aan Stucpaint Huissen op 14 januari 2015. Daarnaast heeft AkzoNobel c.s. op 20 februari 2015 conservatoire beslagen tot afgifte en bewijsbeslag doen leggen bij respectievelijk Bouwmarkt Doetinchem B.V., Bemmel DHZ B.V. en Formido Nijverdal B.V. Bij deze bedrijven is door de gerechtsdeurwaarder op de computer van de verfmengmachine de Mix2Win software aangetroffen. Op de machines van Bouwmarkt Doetinchem en Formido Nijverdal zijn stickers aangetroffen met de adresgegevens van Kirs en een storingsnummer.
2.5. In april 2015 heeft AkzoNobel c.s. op grond van de gegevens die uit het bewijsbeslag bij Kirs naar voren zijn gekomen, conservatoire beslagen doen leggen onder een tiental ondernemingen die handelen in verf, onder meer De Verfkampioen en drie franchisenemers van Formido. Door vertegenwoordigers van deze bedrijven is verklaard dat de Mix2Win software die door de gerechtsdeurwaarder op hun computers is aangetroffen door Kirs is geleverd.
2.6. Bij vonnis in kort geding van 6 maart 2015 (ECLI:NL:RBNNE:2015:1006, hierna: het kort geding-vonnis) heeft de voorzieningenrechter van de Rechtbank Noord-Nederland op vordering van AkzoNobel c.s. aan Kirs met betrekking tot de Mix2Win software een inbreukverbod opgelegd voor alle lidstaten van de EER. Daarnaast heeft de voorzieningenrechter bepaald dat AkzoNobel c.s. inzage krijgt in en beschikking krijgt over de onder Kirs in beslag genomen software en in bewijsbeslag genomen bescheiden, en is een rectificatie op de website van Kirs bevolen. Een aantal nevenvorderingen is door de voorzieningenrechter afgewezen. Tegen dit vonnis heeft AkzoNobel c.s. spoedappel ingesteld bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (hierna: het hof). Bij arrest van 14 juli 2015 (hierna: het arrest, ECLI:NL:GHARL:2015:5301) heeft het hof het kort geding-vonnis vernietigd voor zover daarin bepaalde vorderingen (gedeeltelijk) zijn afgewezen en voor het overige, onder meer voor wat betreft het inbreukverbod, bekrachtigd. Tegen het arrest is geen rechtsmiddel aangewend.
2.7. In een e-mail van 4 februari 2015 heeft de bedrijfsleider van Formido Beneden-Leeuwen, de heer [C] ( [C] ), op verzoek van Kirs verklaard dat ten tijde van de beslaglegging haar verfmengmachine met daarbij twee dvd’s met Mix2Win software en een usb-stick ter revisie bij Kirs was. In een door hem ondertekende verklaring van 7 mei 2015 heeft [C] – voor zover hier van belang – het volgende verklaard:
“Ik verklaar hierbij dat ik in de e-mail van 4 februari 2015 aan [X] [rechtbank: de directeur van Kirs ] (…) ten onrechte heb meegedeeld dat er een USB (…) en 2 DVD’s (…) in onze machine lagen. Ik heb dat gedaan op uitdrukkelijk verzoek van [X] . Voor zover ik heb kunnen nagaan zaten er geen DVD’s en geen USB stick in de verfmengmachine. Ik doe dan ook uitdrukkelijk afstand van die mededelingen.”
2.8. In een verklaring van 17 februari 2015 heeft de heer [D] , voormalig franchisehouders van Formido Beneden-Leeuwen, - voor zover hier van belang - het volgende verklaard:
“In ons bedrijf stond wel een machine waarop Sikkens gemengd werd. Daarvoor hadden wij geen overeenkomst met AkzoNobel. Deze machine werd onderhouden door Kirs / [X] te Winschoten. Omdat ik niet beschikte over de juiste software en nooit beschikking had over de laatste kleurenupdates bracht Kirs ( [X] ) die software en die updates op deze machine aan. Dankzij Kirs beschikte ons bedrijf over software waarmee Sikkens gemengd kon worden en beschikten wij over de laatste kleurenupdates. CD’s of USB’s hadden wij daar dus niet voor nodig.”
2.9. Bij proces-verbaal van constatering van 21 en 25 augustus 2015 heeft de gerechtsdeurwaarder vastgesteld dat de updates op usb-sticks staan met verborgen bestanden die alleen geïnstalleerd kunnen worden na acceptatie van de licentievoorwaarden waarbij de verborgen bestanden (met daarin de updates) na afronding van de installatie van de usb-stick worden verwijderd.
3.1. AkzoNobel c.s. vordert bij vonnis zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, zakelijk weergegeven, een verbod van inbreuk op haar auteursrechten op de Mix2Win software voor alle lidstaten van de EER, met nevenvorderingen, alsmede winstafdracht en/of vergoeding van haar schade op te maken bij staat, met veroordeling van Kirs in de kosten van de procedure op de voet van artikel 1019h Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv).
3.2. Aan haar vorderingen legt AkzoNobel c.s. ten grondslag dat Kirs zonder toestemming van AkzoNobel c.s. de Mix2Win software (inclusief updates) op computers en verfmengmachines van derden plaatst en aldus deze software verveelvoudigt zonder daartoe gerechtigd te zijn en daarmee inbreuk maakt op de auteursrechten van AkzoNobel c.s. en dat zij als gevolg van genoemde inbreuk schade heeft geleden, waarvoor Kirs aansprakelijk is. Voorts stelt AkzoNobel c.s. dat inbreuk dreigt in andere landen van de EER.
3.3. AkzoNobel c.s. heeft diverse merkinschrijvingen in het geding gebracht en ook gesteld dat Kirs daarop inbreuk heeft gemaakt. Zij heeft echter geen vorderingen daaraan verbonden.
3.4. Kirs voert verweer.
Bevoegdheid
4.1. De rechtbank is op grond van artikel 2 van Verordening (EG) 44/2001 betreffende de rechterlijke bevoegdheden, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken internationaal bevoegd kennis te nemen van de vorderingen op basis van het door AkzoNobel c.s. ingeroepen auteursrecht. De relatieve bevoegdheid van de rechtbank is niet bestreden.
Inbreuk op auteursrechten Mix2Win software en updates
4.2. Niet in geschil is dat AkzoNobel c.s. rechthebbende is met betrekking tot de auteursrechten op de Mix2Win software en dat het kopiëren en verspreiden van deze software
handelingen zijn die op grond van artikel 1 juncto artikel 45 i Auteurswet (Aw) zijn voorbehouden aan AkzoNobel c.s. Dit geldt op grond van artikel 12b Aw niet voor exemplaren van Mix2Win software die door Akzo Nobel c.s. aan haar afnemers ter beschikking zijn gesteld. Voor dergelijke rechtmatig in het verkeer gebrachte exemplaren geldt overeenkomstig artikel 45k Aw dat het maken van een reservekopie, voor zover nodig in verband met de revisie van de betreffende verfmengmachine, zoals Kirs stelt, niet kan worden beschouwd als een inbreuk op de auteursrechten van Akzo Nobel c.s.
4.3. Vaststaat dat op de computers van verschillende afnemers van (de diensten van) Kirs Mix2Win software is aangetroffen, en dat deze software identiek is aan de software die is aangetroffen op de bij Kirs aanwezige gegevensdragers. Opvallend hierbij is dat het steeds gaat om het gehele installatiepakket en niet om de geïndividualiseerde kleurendatabases zoals die door AkzoNobel c.s., zoals zij onbestreden heeft gesteld, bij haar afnemers die met haar een licentieovereenkomst hebben gesloten, worden geïnstalleerd. Kirs betwist dat de bij haar en haar afnemers aangetroffen software van haar afkomstig is. Zij verwijst daartoe onder meer naar verklaringen van haar werknemers over de machine van [A] , en naar de in r.o. 2.7 vermelde e-mail van 4 februari 2015 van [C] . Kirs stelt dat zij slechts beschikt over Mix2Win software van haar klanten, of reservekopieën daarvan, die met de door haar klanten aangeleverde machines en gegevensdragers is/zijn meegekomen.
4.4. Gelet op de bij het bewijsbeslag onder Kirs aantroffen gegevensdragers, waaronder de van haar naam en logo voorziene dvd met daarop Mix2Win installatiesoftware, de aangetroffen lijst met wachtwoorden, de bewijzen van verzending van software door middel van WeTransfer en de schriftelijke verklaringen van de klanten van Kirs , acht de rechtbank bewezen dat Kirs beschikte over de Mix2Win installatiesoftware en dat zij deze heeft gebruikt om de Mix2Win software bij haar afnemers te installeren. De blote ontkenning van Kirs , inhoudende dat zij niet over de software zou beschikken en dat zij dergelijke diensten niet zou aanbieden, is tegenover de door AkzoNobel c.s. aangedragen bewijsmiddelen volstrekt onvoldoende. Kirs heeft ook niet weersproken dat de software is aangetroffen bij de in r.o. 2.5 vermelde klanten. De verweren van Kirs tegen de door AkzoNobel c.s. gestelde inbreuken bij [A] en Formido te Beneden-Leeuwen zijn door AkzoNobel c.s. gemotiveerd weerlegd. Uit de door AkzoNobel c.s. overgelegde verklaring van [B] (zie r.o. 2.3) en de geciteerde verklaring van [C] (zie r.o. 2.7) volgt dat ook de bij deze afnemers aangetroffen Mix2Win software door Kirs is geïnstalleerd. De (niet onderbouwde) stelling van Kirs dat de Mix2Win software op internet rijkelijk wordt aangeboden kan niet afdoen aan de vaststelling dat de bij haar afnemers aangetroffen software van Kirs afkomstig is. Gelet op het voorgaande heeft Kirs door het kopiëren en verspreiden van de Mix2Win software inbreuk gemaakt op de auteursrechten van AkzoNobel c.s.
4.5. Gelet op de onder De Verfkampioen aangetroffen usb-stick waarvan AkzoNobel c.s. onweersproken heeft gesteld dat deze de update 2013 van de Mix2Win software bevat, een WeTransfer-overdracht waarbij de begeleidende e-mail doet vermoeden dat dit een update betreft, en de verklaringen van de afnemers van Kirs dat uitsluitend Kirs het onderhoud aan de verfmachines heeft uitgevoerd, oordeelt de rechtbank dat de inbreuk zich mede heeft uitgestrekt tot de updates van de Mix2Win software. Hierbij is in aanmerking genomen dat de door AkzoNobel c.s. aan haar licentienemers verstrekte updates op usb-sticks staan waarbij installatie alleen mogelijk is na acceptatie van de licentievoorwaarden waarbij de updates zelf na installatie worden gewist (vergelijk r.o. 2.9).
4.6. Het voorgaande leidt tot het oordeel dat Kirs inbreuk heeft gemaakt op het auteursrecht van AkzoNobel c.s. ten aanzien van de Mix2Win software en de bijbehorende updates, zodat een verbod versterkt met een dwangsom en de nevenvorderingen in beginsel toewijsbaar zijn. De dwangsom zal worden gematigd en gemaximeerd.
4.7. Nu AkzoNobel c.s. heeft gesteld dat inbreuk in alle (andere) landen van de EER dreigt en Kirs hiertegen geen verweer heeft gevoerd zal het verbod worden opgelegd voor alle landen van de EER. Uit het Infopaq-I arrest volgt dat het auteursrechtelijke werkbegrip een geharmoniseerd begrip is. Wat betreft het recht van andere EU-landen alsmede de andere landen binnen de EER gaat de rechtbank er dan ook van uit dat hierin geen strengere maatstaven worden aangelegd (gelijkheidsvermoeden) dan naar Nederlands recht. De vaststelling dat naar Nederlands recht sprake is van een (dreigende) inbreuk op de auteursrechten van AkzoNobel c.s. leidt dan ook tot de conclusie dat ook in de overige landen in de EER sprake is van (dreigende) inbreuk op die rechten.
4.8. Het gevorderde bevel om de inbreukmakende software (inclusief de updates) van de computers en systemen van Kirs te verwijderen zal worden toegewezen, evenals het bevel om deze software terug te halen bij haar afnemers en van deze afnemers te verlangen dat zij geen verveelvoudigingen van deze software zullen achterhouden en dat zij de software permanent van hun computers en andere dragers zullen wissen.
4.9. De gevorderde opgave zal eveneens worden toegewezen, zij het met in achtneming van het navolgende. Uit de arresten van het gerechtshof ’s-Hertogenbosch in de zaak Stichting Pictoright / Art & Allposters International B.V. (onder meer ECLI:NL:GHSHE: 2012:BX8701, ECLI:NL:GHSHE:2013:3019 en met name ECLI:NL:GHSHE:2014:809), volgt dat het toewijzen van een verificatie van een opgave door een registeraccountant kan leiden tot executiegeschillen. Na een deskundigenbericht in die zaak, uitgevoerd door PriceWaterhouseCoopers (PWC), overwoog het gerechtshof dat de in IE-zaken tot op dat moment gebruikelijke wijze van toewijzen van een accountantscontrole mogelijk aanpassing behoeft omdat een (register)accountant de bevolen verklaring in de gevraagde vorm kennelijk niet (meer) kan geven. Het gerechtshof heeft vervolgens de bewoording van de betreffende vordering aangepast op een wijze zoals die volgens hem door een accountant wel kan worden uitgevoerd (vergelijk rov. 13.10.5 van ECLI:NL:GHSHE:2014:809). De rechtbank zal, om executieproblemen te voorkomen, dit voorbeeld volgen en de vordering in gewijzigde vorm toewijzen. Toegewezen zal worden dat de opgave van Kirs dient te zijn voorzien van een verklaring van een registeraccountant waaruit blijkt dat deze de opgave heeft geverifieerd aan de hand van de administratie van Kirs en dat, voor zover verifieerbaar, de opgave strookte met de gegevens in de administratie en dat, voor zover verificatie om door de accountant te noemen redenen niet meer mogelijk was, de accountant geen aanwijzingen heeft aangetroffen die de verdenking doen rijzen dat de opgave geen getrouwe weergave van de werkelijkheid omtrent de te verstrekken gegevens zou inhouden.
De rechtbank:
5.1. gebiedt Kirs om binnen 24 uur na betekening van dit vonnis in alle lidstaten van de EER de inbreuk op het auteursrecht van AkzoNobel c.s. met betrekking tot de Mix2Win software (inclusief updates), waaronder de openbaarmaking en/of verveelvoudiging, het in voorraad houden, de distributie, de promotie, het te koop aanbieden, de verkoop of iedere andere commercialisering of verspreiding van genoemde software te staken en gestaakt te houden;
5.2. beveelt Kirs alle Mix2Win software (inclusief updates) van haar computers en systemen te verwijderen en alle verveelvoudigingen van die software die zij in bezit heeft en conform het hierna onder 5.5. bepaalde in bezit krijgt binnen twee dagen (na ontvangst) aan de advocaat van AkzoNobel c.s. te verstrekken;
5.3. veroordeelt Kirs om aan AkzoNobel c.s. een dwangsom te betalen van € 10.000,- voor iedere dag of gedeelte daarvan dat zij niet aan het in 5.1. en 5.2 vermelde voldoet, tot een maximum van € 500.000,- is bereikt;
5.4. beveelt Kirs om binnen twee maanden na betekening van dit vonnis aan de advocaat van AkzoNobel c.s. opgave te doen en een door een onafhankelijke registeraccountant, die geen eerdere zakelijke relatie heeft gehad met Kirs , opgestelde en goedgekeurde verklaring te verstrekken, althans een verificatie van de opgave van Kirs aan de hand van de administratie van Kirs en een verklaring dat er geen aanwijzingen zijn dat de opgave door Kirs onjuist is, voorzien van alle relevante ondersteunende documenten, ten aanzien van:
alle namen en adressen van al diegenen die op enigerlei wijze de inbreukmakende software (al of niet samen met een verfmengmachine) van Kirs ontvangen hebben;
een nauwkeurig overzicht van alle aan derden verschafte inbreukmakende software, inclusief de data waarop deze software aan deze afnemers verstrekt is;
alle namen en adressen van al diegenen die op enigerlei wijze litigieuze software aan Kirs geleverd hebben;
een nauwkeurig overzicht van de ontvangen inbreukmakende software en de data waarop deze software / verveelvoudigingen van de onder c. bedoelde personen ontvangen zijn;
de totale hoeveelheid inbreukmakende software die Kirs heeft verveelvoudigd of anderszins geproduceerd, in voorraad heeft en/of heeft verspreid;
de inkoop- en verkoopprijs van de onder b. genoemde producten die Kirs heeft gerekend en/of betaald;
de bedragen aan totale winst die Kirs heeft behaald ten gevolge van de verkoop van de onder b. genoemde producten.
5.5. beveelt Kirs om binnen tien dagen na betekening van dit vonnis bij alle afnemers die van Kirs de inbreukmakende software ontvangen hebben deze software terug te halen en deze afnemers te verzoeken dat zij geen verveelvoudigingen van bedoelde software zullen achterhouden en permanent van hun computers en andere dragers zullen wissen;
5.6. beveelt Kirs om binnen tien dagen na betekening van dit vonnis de volgende brief te zenden aan alle afnemers die van haar de inbreukmakende software hebben ontvangen:
“Op 23 maart 2016 heeft de Rechtbank Den Haag geoordeeld dat Kirs B.V. inbreuk heeft gemaakt op de auteursrechten van AkzoNobel door haar Mix2Win software (inclusief updates) te kopiëren en aan derden te verstrekken. De rechtbank Den Haag heeft ons veroordeeld deze software van uw computer te verwijderen dan wel van u te verlangen de software van de betreffende computers te verwijderen en onbruikbaar te maken. Graag vernemen wij van u wanneer wij genoemde software van uw computer kunnen verwijderen, dan wel ontvangen wij van u bewijs dat de software van uw computers permanent gewist is.”
5.7. beveelt Kirs gelijktijdig aan de advocaat van Akzo c.s. kopieën te verstrekken van alle conform 5.6 verzonden brieven;
5.8. beveelt Kirs om binnen zeven dagen na betekening van dit vonnis op de eerste pagina van haar website www.kirsbv.com , onmiddellijk zichtbaar de volgende tekst te (laten) plaatsen in zwart gedrukt lettertype arial 14 punts tegen een witte achtergrond, in het Nederlands:
“Mededeling van Kirs B.V.
Op 23 maart 2016 heeft de Rechtbank Den Haag geoordeeld dat Kirs B.V. inbreuk heeft gemaakt op de auteursrechten van AkzoNobel door Mix2Win software (inclusief updates) te kopiëren en aan klanten te verstrekken. Kirs B.V. zal geen software van AkzoNobel meer kopiëren en leveren.”
5.9. beveelt Kirs in het eerstvolgende nummer van het Schildersvakblad en Mix dezelfde mededeling als in 5.8 te doen op één van de eerste drie pagina’s, goed leesbaar in zwarte letter, lettertype arial 14 punts, tegen een witte achtergrond;
5.10. veroordeelt Kirs om aan AkzoNobel c.s. een dwangsom te betalen van € 5.000,- voor iedere dag of gedeelte daarvan dat zij niet aan de in 5.4 tot en met 5.9 vermelde bevelen voldoet, tot een maximum van € 100.000,- is bereikt;
5.11. veroordeelt Kirs tot afdracht van de met de inbreuk op het auteursrecht van AkzoNobel c.s. behaalde winst, dan wel, naar keuze van AkzoNobel c.s., tot vergoeding van de door AkzoNobel c.s. geleden schade, een en ander op te maken bij staat en te vereffenen volgens de wet;
5.12. veroordeelt Kirs in de proceskosten, tot op heden aan de zijde van AkzoNobel c.s. begroot op € 16.770,95;
5.13. verklaart dit vonnis uitvoerbaar bij voorraad;
5.14. wijst het meer of anders gevorderde af.
Dit vonnis is gewezen door mr. P. Burgers en in het openbaar uitgesproken op 23 maart 2016.
HvJEU 16 juli 2009, C-5/08, ECLI:EU:C:2009:465, Infopaq I.