ECLI:NL:RBNHO:2016:7375

vonnis RECHTBANK NOORD-HOLLAND Afdeling privaatrecht Zittingsplaats Haarlem zaaknummer / rolnummer: C/15/245993 / KG ZA 16-542 Vonnis in kort geding van 31 augustus 2016 in de zaak van de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid KLOUS + BRANDJES ARCHITECTEN B.V., gevestigd te Amsterdam, eiseres, advocaat mr. N.D.R. Nefkens te Amsterdam, tegen de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid BOT BOUW B.V., gevestigd te Heerhugowaard, gedaagde, advocaat mr. A. Lof te Heerhugowaard. Partijen zullen hierna Klous + Brandjes Architecten en Bot Bouw genoemd worden. 1.1. Het verloop van de procedure blijkt uit: de dagvaarding met producties E1 tot en met E32 de bij brief van 22 augustus 2016 van mr. Lof voornoemd ontvangen producties G1 tot en met G6 de bij brief van 24 augustus 2016 van mr. Nefkens voornoemd ontvangen wijziging van eis, alsmede productie E3 het bij brief van 24 augustus 2016 van mr. Lof voornoemd ontvangen kostenoverzicht ex artikel 1019h Rv de mondelinge behandeling op 26 augustus 2016 de pleitnota van Klous + Brandjes Architecten de pleitnota van Bot Bouw. 1.2. Na uitroeping van de zaak zijn verschenen: - [A.], bestuurder van Klous + Brandjes Architecten - [B.], projectbegeleider van Klous + Brandjes Architecten - mr. Nefkens voornoemd - [C.], projectleider bij Bot Bouw - [D.], bestuurder van Bot Bouw - mr. Lof voornoemd. 1.3. Klous + Brandjes Architecten hebben om een spoedige beslissing verzocht. Op de zitting van 26 augustus 2016 heeft de voorzieningenrechter meegedeeld met het oog op de geplande opleveringsdatum van 1 september 2016 van de door Bot Bouw uitgevoerde bouwwerkzaamheden uiterlijk woensdag 31 augustus 2016 schriftelijk vonnis te zullen wijzen, waarna de gronden van de beslissing zo spoedig mogelijk zullen worden aangevuld. De beslissing is neergelegd in een zogenoemd ‘kop-staart vonnis’ van 31 augustus 2016 en behelst kort gezegd een verbod op inbreuk op het auteursrecht van Klous + Brandjes Architecten en een verbod op oplevering van het appartementencomplex De Groene Linten. 2.1. Klous + Brandjes Architecten is een architectenbureau dat zich bezighoudt met bouwkundige ontwerp, teken- en advieswerkzaamheden, onder meer ten behoeve van de realisatie van projecten, waaronder begrepen eengezinswoningen, appartementen, alsmede een combinatie hiervan en stadsvernieuwing. 2.2. Bot Bouw is een aannemingsbedrijf dat onderdeel uitmaakt van de Bot Bouw Groep. 2.3. Medio 2013 is de woningcorporatie Stichting Pré Wonen te Velserbroek (hierna: Pré Wonen) gestart met het nieuwbouwproject De Groene Linten in Haarlem. Het project bestaat uit een complex van onder andere eengezinswoningen en seniorenappartementen. 2.4. VBK Noord-West B.V. (hierna: VBK) behoort tot de VBK groep en is een bedrijf dat actief is op onder andere het gebied van woningbouw. 2.5. Omstreeks december 2013 heeft VBK Klous + Brandjes Architecten opdracht gegeven tot het ontwerpen en ontwikkelen van de appartementen voor het project De Groene Linten (hierna ook: het appartementencomplex). Op de opdracht zijn van toepassing de standaard algemene voorwaarden gehanteerd door architecten, De Nieuwe Regeling (hierna:DNR), waarin onder meer is bepaald: (…) Artikel 29 Onvermogen van een der partijen 1.Van financieel onvermogen van een partij is sprake, indien zij (…) in staat van faillissement is verklaard. 2. Verkeert een partij in financieel onvermogen, (…) dan is de wederpartij bevoegd haar (…) curator te sommeren binnen een redelijke termijn schriftelijk te verklaren of deze in staat en bereid is om de opdracht voort te zetten. (…) Blijft binnen de gestelde termijn (…) de gevraagde verklaring (…) uit, dan is de wederpartij gerechtigd de opdracht op deze grond op te zeggen. (…) Artikel 42 Auteursrecht na opzegging door de adviseur op een grond gelegen bij de opdrachtgever (…) 2. Aan zijn toestemming kan de adviseur voorwaarden verbinden, waaronder begrepen de betaling van een geldelijke vergoeding en het recht om erop toe te zien dat het advies volgens zijn bedoelingen wordt gebruikt. 3. De opdrachtgever heeft het recht zonder toestemming van de adviseur het advies te (laten) gebruiken indien ten tijde van de opzegging met de uitvoering van het object een aanvang is gemaakt. Het bepaalde in lid 2 is van overeenkomstige toepassing. (…) Artikel 45 Eigendom van documenten De door de adviseur aan de opdrachtgever afgegeven documenten worden eigendom van de opdrachtgever en mogen door hem worden gebruikt met inachtneming van de rechten die voortvloeien uit de wetgeving op het gebied van de intellectuele eigendom, nadat de opdrachtgever aan zijn financiële verplichtingen jegens de adviseur heeft voldaan. (…) 2.6. Klous + Brandjes Architecten heeft VBK 2 facturen gestuurd voor de door haar uitgevoerde werkzaamheden voor het project De Groene Linten: op 19 december 2014 voor een bedrag van € 59.500,- exclusief btw en op 29 juli 2015 voor € 17.500,- exclusief btw. De factuur van 29 juli 2015 is door VBK niet voldaan. 2.7. Pré Wonen heeft met VBK een overeenkomst van opdracht gesloten tot uitvoering van de te bouwen woningen en appartementen voor het project De Groene Linten. Op 5 juni 2015 hebben Pré Wonen en VBK het “Contract voor Ontwerp- en Realisatie” ondertekend voor ontwerp en realisatie van de appartementen voor het project De Groene Linten. 2.8. Op 28 oktober 2015 is VBK in staat van faillissement verklaard. 2.9. Op 23 november 2015 heeft Bot Bouw een overeenkomst gesloten met Pré Wonen ter verdere uitvoering van de bouw van de appartementen in het project De Groene Linten door middel van een “Akte van contractoverneming”, waarin onder meer is vermeld: (…) Dat Bot Bouw het Werk voor Opdrachtgever zal voltooien en zich bereid heeft verklaard om de tussen Opdrachtgever en VBK Noord-West B.V. tot stand gekomen overeenkomst onvoorwaardelijk (met uitzondering van de opleverdatum) gestand te doen middels een contractoverneming. (…) 2.10. In het faillissementsverslag van VBK van 3 december 2015 is onder meer als volgt vermeld: (…) 3.9.7 woning- en utiliteitsbouw De activiteiten op het gebied van woning-utiliteitsbouw zijn overgenomen door Bot Bouw B.V. (…) Bot Bouw B.V. is ook in de weken na faillissement nog druk doende om de betreffende werken daadwerkelijk over te nemen. (…) Inmiddels heeft Bot Bouw B.V. voor € 20.000,- de bedrijfsmiddelen op het werk te Haarlem overgenomen. In de fase van pre-pack is met Bot Bouw B.V. overeengekomen dat deze voor een bedrag van € 220.000,- de activiteiten op het gebied van woning- en utiliteitsbouw van VBK Noord-West B.V. overnam en dat Bot Bouw B.V. in die hoedanigheid met opdrachtgevers kon gaan onderhandelen voor het overnemen van de lopende werken.(…) 2.11. Bij brief van 11 februari 2016 heeft Klous + Brandjes Architecten aan Bot Bouw onder meer als volgt bericht: (…) Aangezien het auteursrecht niet schriftelijk door ons is overgedragen aan VBK, rust het auteursrecht op de werkzaamheden, waaronder het ontwerp en de tekeningen, van deze projecten bij ons. (…) De curator had de (licentie)overeenkomst ten aanzien van de 31 appartementen niet mogen overdragen aan u zonder onze uitdrukkelijke schriftelijke toestemming. In het verlengde daarvan heeft u thans onze toestemming nodig voor het mogen uitvoeren van ons werk. 2.12. Bij brief van 11 februari 2016 heeft Klous + Brandjes Architecten de curator in het faillissement van VBK als volgt bericht: (…) Conform de overeenkomsten van opdracht met VBK van 16 oktober 2014, 30 april 2015 respectievelijk 13 juli 2015 met betrekking tot bovengenoemde projecten hebben wij een exclusieve licentie verstrekt aan VBK om gebruik te mogen maken van ons werk, waaronder het ontwerp en de tekeningen. Deze exclusieve licentie is niet overdraagbaar. (…) 2.13. Bij brief van 24 juni 2016 heeft mr. Nefkens namens Klous + Brandjes Architecten aan Bot Bouw meegedeeld dat Bot Bouw met de bouw van de appartementen in De Groene Linten inbreuk maakt op het auteursrecht van Klous + Brandjes Architecten, alsmede Bot Bouw de mogelijkheid geboden om alsnog toestemming te verkrijgen voor het bouwen van de appartementen tegen betaling van een vergoeding vermeerderd met de tot dan toe gemaakte advocaatkosten. 2.14. Bij brief van 24 juni 2016 heeft mr. Nefkens namens Klous + Brandjes Architecten aan de curator van VBK verzocht uiterlijk 4 juli 2016 aan te geven of de curator bereid is de licentieovereenkomst gestand te doen en het nog openstaande bedrag van € 17.500,- te voldoen, bij gebreke waarvan de licentieovereenkomst zal worden ontbonden en met het verzoek de gemaakte advocaatkosten te voldoen. 3.1. Klous + Brandjes Architecten vordert na wijziging van eis – zonder bezwaar van Bot Bouw – : A. Gedaagde met onmiddellijke ingang na betekening van het vonnis in deze te veroordelen zich te onthouden van iedere inbreuk op het auteursrecht van Klous + Brandjes op het ontwerp van de appartementen en het terrein in het project De Groene Linten te Haarlem, en te staken, dan wel te doen staken, het openbaar maken en/of verveelvoudigen van het werk zoals dat is vastgelegd in de tekeningen van eiseres van de appartementen en het terrein, en het uitvoeren, dan wel laten uitvoeren, en het afbouwen dan wel bouwen, dan wel laten afbouwen en laten bouwen, van het werk dat is vastgelegd in de tekeningen van eiseres, dan wel een werk dat qua totaalindruk overeenstemt met het ontwerp van eiseres en het werk dat is vastgelegd in de tekeningen van eiseres, op straffe van een dwangsom van € 15.000,-; B. Gedaagde uiterlijk binnen drie dagen na betekening van het vonnis in deze te veroordelen afgifte te doen van alle fysieke tekeningen die in het bezit zijn van gedaagde, of van derden die gedaagde inschakelt voor het uitvoeren van de bouwactiviteiten ten aanzien van de appartementen De Groene Linten te Haarlem, en die geheel of gedeeltelijk het werk en het ontwerp van Klous + Brandjes bevatten, en alle digitale tekeningen die geheel of gedeeltelijk het werk en het ontwerp van Kous + Brandjes bevatten te vernietigen, op straffe van een dwangsom van € 5.000,- voor elke overtreding en voor iedere dag dat deze overtreding voortduurt; C. Gedaagde met onmiddellijke ingang na betekening van het vonnis in deze te veroordelen aan of in de (in aanbouw zijnde) appartementen De Groene Linten te Haarlem zodanige wijzigingen aan te brengen, dat wil zeggen de daarin herkenbare auteursrechtelijk beschermde elementen dusdanig te wijzigen, of te verwijderen, dat de inbreuk op het auteursrecht van eiseres binnen vier maanden na datum betekening van het vonnis in deze is opgeheven, op straffe van een dwangsom van € 15.000,- voor elke overtreding en ieder dag dat deze overtreding voortduurt; D. Gedaagde met onmiddellijke ingang na betekening van het vonnis in deze te verbieden om de appartementen De Groene Linten te Haarlem op te leveren tot de datum dat volledig is voldaan aan de veroordeling sub C, of indien eerder tussen eiseres en gedaagde schriftelijke overeenstemming is bereikt, inhoudende de toestemming tot openbaar maken en verveelvoudigen van het auteursrechtelijk beschermde werk van eiseres, tot die datum, op straffe van een dwangsom van € 15.000,- voor elke overtreding en voor iedere dag dat deze overtreding voortduurt; E. Gedaagde te veroordelen om uiterlijk binnen veertien dagen na betekening van het vonnis in deze de kosten van dit geding te vergoeden overeenkomstig het bepaalde in artikel 1019h Rv. Met verzoek de termijn voor het instellen van de eis in de hoofdzaak te bepalen op zes maanden na datum van dit vonnis. 3.2. Bot Bouw voert verweer. 4.1. Klous + Brandjes Architecten legt aan haar vorderingen ten grondslag dat Bot Bouw inbreuk maakt op haar auteursrecht door zonder haar toestemming de appartementen van De Groene Linten af te bouwen. Daartoe stelt Klous + Brandjes Architecten dat zij als auteursrechthebbende het uitsluitend recht heeft haar toestemming te verlenen voor de exploitatie van het auteursrechtelijke werk, en dat Klous + Brandjes Architecten nooit de benodigde toestemming aan Bot Bouw heeft verleend. 4.2. Onweersproken staat vast dat het ontwerp voor het appartementencomplex van De Groene Linten van Klous + Brandjes Architecten een werk is in de zin van de Auteurswet (hierna: Aw) waaraan auteursrechtelijke bescherming toekomt. Ook alle voor de verwezenlijking van het ontworpen appartementencomplex vereiste tekeningen vallen, gelet op artikel 45 van de toepasselijke voorwaarden, zoals vermeld onder 2.5, onder het bereik van haar auteursrecht. Voorts geldt dat het (af-)bouwen van het appartementencomplex conform de tekeningen van Klous + Brandjes Architecten kan worden beschouwd als het nabouwen van een werk van architectuur, hetgeen als verveelvoudigen kan worden aangemerkt in de zin van artikel 13 Aw. Tevens komt het werk daarmee aan het publiek ter beschikking en is eveneens sprake van het openbaar maken van een verveelvoudiging in de zin van artikel 12, eerste lid sub 1 Aw. 4.3. Het verweer van Bot Bouw dat Klous + Brandjes Architecten geen auteursrechthebbende is omdat zij het auteursrecht op het werk heeft overgedragen aan VBK, slaagt niet. De omstandigheid dat in artikel 11 van de hiervoor onder 2.7 vermelde overeenkomst tussen VBK en Pré Wonen is vermeld dat het auteursrecht ter zake van het werk aan Pré Wonen wordt overgedragen, regardeert Klous + Brandjes Architecten niet. Klous + Brandjes Architecten is immers geen partij bij deze overeenkomst. Bovendien kan VBK niet meer rechten overdragen dan zij zelf heeft. Dat Klous + Brandjes Architecten wist, althans op de hoogte had kunnen zijn, van deze bepaling in de overeenkomst tussen VBK en Pré Wonen – voor zover dat al juist zou zijn – is onder de geschetste omstandigheden ook onvoldoende voor een vermoeden dat het auteursrecht op het werk bij VBK berust. 4.4. Vast staat dat Klous + Brandjes Architecten aan VBK toestemming heeft gegeven tot het gebruik van haar werk. Die toestemming betrof het recht aan VBK om van de ontwerptekeningen van Klous + Brandjes Architecten werktekeningen te maken en het werk te bouwen. Aan de omstandigheid dat op de werktekeningen de naam van VBK is vermeld, valt geen (vermoeden van) auteursrecht van VBK op de werktekeningen te ontlenen. Onder de geschetste omstandigheden moet het ervoor worden gehouden dat de werktekeningen door VBK zijn vervaardigd ten behoeve van de exploitatie van het auteursrechtelijk beschermde werk van Klous + Brandjes Architecten. Verder staat onweersproken vast dat Klous + Brandjes Architecten aan de toestemming de voorwaarde had verbonden dat VBK de overeengekomen vergoeding aan Klous + Brandjes Architecten voldeed, hetgeen zij niet heeft gedaan. 4.5. Bot Bouw stelt zich op het standpunt dat zij met de overname van de werkvoorraad van het failliete VBK tevens de toestemming van Klous + Brandjes Architecten voor exploitatie van het werk heeft verkregen. Daartegen voert Klous + Brandjes Architecten aan dat de aan VBK verstrekte licentie niet aan een derde overdraagbaar is. De voorzieningenrechter oordeelt als volgt. 4.6. Als uitgangspunt geldt dat de auteursrechthebbende door verlening van een licentie aan de licentienemer de bevoegdheid verstrekt om exploitatiehandelingen met betrekking tot het auteursrechtelijk beschermd werk te verrichten, die op grond van de wet in beginsel alleen aan de rechthebbende zijn voorbehouden. Een licentie is een vorderingsrecht (gelegen in een door de licentiegever op zich genomen verplichting zich te onthouden van optreden tegen het gebruik van het auteursrecht, en de daaraan ontleende aanspraak) en geschiedt, behoudens de exclusieve licentie, vormvrij. Vorderingsrechten zijn op grond van artikel 3:83 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek overdraagbaar, tenzij de wet of de aard van het recht zich tegen een overdracht verzet. Van dit laatste is in onderhavig geval sprake. De voorzieningenrechter acht aannemelijk dat Klous + Brandjes Architecten niet nastreeft dat elke willekeurige aannemer haar bouwwerk uitvoert. De kwaliteit van de aannemer bepaalt immers mede de esthetische kwaliteit van het gerealiseerde werk. Uit de toelichting ter zitting is gebleken dat Klous + Brandjes Architecten een projectoverstijgende samenwerking met VBK had, waaruit kan worden afgeleid dat zij een voorkeur had voor de bijzondere deskundigheid en reputatie van deze aannemer. Dat wordt bevestigd door de stelling van Klous + Brandjes Architecten dat VBK de volledige vrijheid kreeg het ontwerp uit te voeren. Daarmee is voldoende aannemelijk dat de onderhavige prestatie verband houdt met de persoonlijke eigenschappen van de licentienemer. Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de aan VBK verstrekte licentie niet overdraagbaar is. 4.7. Het verweer van Bot Bouw dat zij toestemming had van Klous + Brandjes Architecten slaagt ook niet. Niet gebleken is dat Bot Bouw beschikte over een rechtstreeks aan haar verleende toestemming van Klous + Brandjes Architecten voor de uitvoering van de opdracht tot het (af)bouwen van het appartementencomplex. Uit de stellingen van partijen en de overgelegde stukken blijkt dat de overname van de werkvoorraad van VBK, waaronder de opdracht tot de bouw van het appartementencomplex, in overleg met de curator van VBK heeft plaatsgevonden, maar dat kan niet tot de conclusie leiden dat Bot Bouw toestemming van Klous + Brandjes Architecten heeft om het werk (de tekeningen/ontwerpen) te gebruiken/verveelvoudigen. De bij de akte van contractovername, zoals weergegeven onder 2.9, vermelde rechten en plichten uit de overeenkomst die daarbij door Bot Bouw zijn overgenomen, betreffen de rechten en plichten van VBK jegens Pré Wonen en regardeert Klous + Brandjes Architecten op geen enkele wijze. Het beroep van Bot Bouw op artikel 42 lid 3 DNR slaagt evenmin. De daarin voorkomende bewoordingen “doen gebruiken” laten afbouw in opdracht van de curator toe maar gaan niet zover dat de curator een naar haar aard niet overdraagbare licentie zonder toestemming van de licentiegever aan derden kan overdragen. 4.8. Uit het voorgaande volgt dat Bot Bouw voor het (af-)bouwen van het appartementencomplex de tekeningen/ontwerpen van Klous + Brandjes Architecten heeft gebruikt en deze thans nog steeds gebruikt zonder dat daarvoor toestemming is verleend. Hiermee maakt Bot Bouw inbreuk op de auteursrechten die op het ontwerp en de tekeningen rusten en handelt zij onrechtmatig jegens Klous + Brandjes Architecten. De vorderingen onder 3.1 A, B en D zijn dan ook toewijsbaar. 4.9. Bot Bouw beroept zich er op dat indien de vorderingen worden toegewezen de bouw dient te worden stopgezet en de opleveringsdatum moet worden uitgesteld, waardoor de belangen van haarzelf, van Pré Wonen en van de toekomstige bewoners van de appartementen worden geschaad. Nu het hier gaat om een relatief bescheiden vordering acht Bot Bouw de gevraagde voorzieningen disproportioneel. 4.10. De voorzieningenrechter is van oordeel dat een belangenafweging niet aan toewijzing van een voorziening in de weg mag staan. Aannemelijk is dat een bouwstop onfortuinlijk en nadelig kan zijn, ook voor personen die niet bij dit kort geding zijn betrokken, waaronder in dit geval de senioren die volgens de stelling van Bot Bouw al drie jaar op hun nieuwe woning wachten. Dat legitimeert evenwel niet een inbreuk op het auteursrecht van Klous + Brandjes Architecten toe te staan. De voorzieningenrechter 5.1. veroordeelt Bot Bouw met ingang van 48 uur na betekening van dit vonnis zich te onthouden van iedere inbreuk op het auteursrecht van Klous + Brandjes op het ontwerp van de appartementen en het terrein in het project De Groene Linten te Haarlem, en te staken, dan wel te doen staken, het openbaar maken en/of verveelvoudigen van het werk zoals dat is vastgelegd in de tekeningen van eiseres van de appartementen en het terrein, en het uitvoeren, dan wel laten uitvoeren, en het afbouwen dan wel bouwen, dan wel laten afbouwen en laten bouwen, van het werk dat is vastgelegd in de tekeningen van eiseres, dan wel een werk dat qua totaalindruk overeenstemt met het ontwerp van eiseres en het werk dat is vastgelegd in de tekeningen van eiseres 5.2. veroordeelt Bot Bouw met ingang van 48 uur na betekening van dit vonnis afgifte te doen van alle fysieke tekeningen die in het bezit zijn van Bot Bouw, of van derden die Bot Bouw inschakelt voor het uitvoeren van de bouwactiviteiten ten aanzien van de appartementen De Groene Linten te Haarlem en die geheel of gedeeltelijk het werk en het ontwerp van Klous + Brandjes bevatten, en alle digitale tekeningen die geheel of gedeeltelijk het werk en het ontwerp van Kous + Brandjes bevatten uiterlijk 48 uur na betekening van dit vonnis te vernietigen, 5.3. verbiedt Bot Bouw om de appartementen De Groene Linten te Haarlem op te leveren, 5.4. veroordeelt Bot Bouw om aan Klous + Brandjes Architecten een dwangsom te betalen van € 20.000,- voor iedere dag of gedeelte daarvan dat zij niet aan de in 5.1 en 5.3 uitgesproken hoofdveroordelingen voldoet, en € 1.000,- voor iedere dag of gedeelte daarvan dat zij niet aan de in 5.2 uitgesproken hoofdveroordeling voldoet, tot in totaal een maximum van € 25.000,- is bereikt, 5.5. veroordeelt Bot Bouw in de proceskosten van Klous + Brandjes Architecten, tot op heden begroot op € 18.500,-, 5.6. verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad, 5.7. bepaalt dat Klous + Brandjes Architecten aan dit vonnis geen rechten (meer) kan ontlenen zodra Bot Bouw een bedrag van € 17.500,- aan fee en € 18.500,- aan proceskosten op de derdengeldrekening van de advocaat van Klous + Brandjes Architecten heeft bijgeschreven, 5.8. wijst het meer of anders gevorderde af. Dit vonnis is gewezen door mr. A.H. Schotman en in het openbaar uitgesproken in tegenwoordigheid van de griffier mr. A.R. ten Berge op 31 augustus 2016. Conc.: 802