ECLI:NL:RVS:2017:2980
201703192/1/V3.
Datum uitspraak: 3 november 2017
AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK
Uitspraak op het hoger beroep van:
de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, thans: de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
appellant,
tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag, zittingsplaats 's-Hertogenbosch, van 11 april 2017 in zaak nr. 17/5691 in het geding tussen:
[de vreemdeling], mede voor haar minderjarig kind,
en
de staatssecretaris.
Bij besluit van 13 maart 2017 heeft de staatssecretaris een aanvraag van de vreemdeling om haar een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd te verlenen, niet in behandeling genomen.
Bij uitspraak van 11 april 2017 heeft de rechtbank het daartegen door de vreemdeling ingestelde beroep gegrond verklaard, dat besluit vernietigd en bepaald dat de staatssecretaris een nieuw besluit op de aanvraag neemt met inachtneming van hetgeen in de uitspraak is overwogen.
Tegen deze uitspraak heeft de staatssecretaris hoger beroep ingesteld.
De vreemdeling heeft een schriftelijke uiteenzetting gegeven en heeft een nader stuk ingediend.
De Afdeling heeft de zaak ter zitting behandeld op 31 augustus 2017, waar de staatssecretaris, vertegenwoordigd door mr. A.M. Luigjes, en de vreemdeling, vertegenwoordigd door mr. F.J.M. van Schonkeren, advocaat te Tilburg, zijn verschenen.
5. Ter staving van haar beroep op artikel 17, eerste lid, van de Dublinverordening heeft de vreemdeling in de aanvullende zienswijze op het voornemen haar medisch dossier, een e-mail van de praktijkverpleegkundige van 20 februari 2017 en een e-mail van haar van huisarts 21 februari 2017 overgelegd. De praktijkverpleegkundige meldt in voornoemde e-mail onder meer dat de vreemdeling binnenkort zal worden opgenomen bij Fier Friesland. De e-mail van de huisarts vermeldt als volgt:
"Graag zou ik als behandelend huisarts […] verklaren dat het suïcide risico reëel/groot is, wanneer patiënte terug naar Tsjechië zal worden gestuurd. Zij wordt momenteel behandeld vanwege een depressie met psychotische kenmerken en angstklachten, hiervan is bekend dat suïcidaliteit een risico is. Terugplaatsing naar de plek en situatie daar waar zij haar trauma('s) heeft opgelopen zou desastreus zijn en voor het verdere beloop en voor de verdere prognose van de depressie luxerend kunnen zijn voor suïcidaliteit."
Bij de gronden van beroep heeft de vreemdeling een brief van de klinisch psycholoog van 29 maart 2017 overgelegd, die daarin verklaart dat de vreemdeling en haar zoon inmiddels zijn opgenomen wegens psychische problematiek bij de vreemdeling. In aanvulling daarop heeft de vreemdeling de Afdeling op 29 augustus 2017 een brief toegezonden van diezelfde klinisch psycholoog van 28 augustus 2017, waaruit volgt dat de vreemdeling is gediagnosticeerd met een "post traumatische stress stoornis, chronisch, met psychotische fenomenen (auditieve en visuele hallucinaties)" alsook met een "kortdurende psychotische stoornis, met duidelijke stress veroorzakende factoren". Over de voorgenomen overdracht aan Tsjechië wordt daarin het volgende vermeld:
"Toen de Dublin claim ging spelen rondom de procedure met betrekking tot mogelijke terugkeer naar Tsjechië werden gevoelens van onveiligheid dermate groot, dat suïcidale gedachten en intentie helder werden bij cliënte. Tsjechië is gekoppeld aan ernstig en langdurig trauma voor cliënte, waarbij angstgevoelens dermate overspoelend zijn, dat suïcide de enige optie was voor cliënte wanneer zij uitgezet zou gaan worden richting Tsjechië."
6. Vooropgesteld wordt dat de staatssecretaris terecht klaagt dat de rechtbank ten onrechte heeft overwogen dat hij alvorens een besluit over de overdracht van de vreemdeling te nemen het BMA had moeten vragen nader onderzoek te verrichten naar de vraag of de behandeling van de vreemdeling in Tsjechië desastreuze gevolgen zou hebben op de gezondheidstoestand van de vreemdeling. Uit het arrest C.K. volgt dat bij de vraag of in de verantwoordelijke lidstaat passende medische zorg aanwezig is het interstatelijk vertrouwensbeginsel een belangrijke rol speelt. Volgens dat beginsel bestaat een sterk vermoeden dat asielzoekers in de lidstaten die gebonden zijn aan Richtlijn 2013/33/EU (PB 2013, L 180) passende medische zorg ontvangen. Dit betekent dat het onder die omstandigheden aan de betrokken asielzoeker is om te staven dat de voor zijn ernstige fysieke of mentale aandoening benodigde medische zorg in de verantwoordelijke lidstaat niet aanwezig is. De staatssecretaris wijst er terecht op dat de rechtbank daarover al heeft geoordeeld dat de vreemdeling niet heeft gestaafd dat zij in Tsjechië geen toegang zal krijgen tot medische voorzieningen of dat Nederland het meest aangewezen land is voor haar behandeling. Indien de staatssecretaris de Tsjechische autoriteiten in de gezondheidsverklaring voorziet van de voor de noodzakelijke behandeling benodigde gegevens, mag hij er mede gelet op het vorenstaande en zonder tegenbericht van de Tsjechische autoriteiten van uitgaan dat de vreemdeling daar passend zal worden ontvangen. De vraag of de vreemdeling ter plaatse moet worden overgedragen aan een (medisch) deskundige staat voorts los van de vraag naar de weerslag van de behandeling in Tsjechië op de gezondheidstoestand van de vreemdeling, maar ziet op de tenuitvoerlegging van het overdrachtsbesluit. De vraag of dit noodzakelijk is betreft daarnaast een medische beoordeling die de rechtbank niet zelfstandig kon maken. De klacht is in zoverre terecht voorgedragen. Deze kan gelet op het navolgende echter niet leiden tot het ermee beoogde doel.
7. Uit het arrest C.K. volgt verder dat niet kan worden uitgesloten dat de overdracht van een asielzoeker met een ernstige mentale of lichamelijke aandoening op zichzelf een reëel en bewezen risico op een aanzienlijke en onomkeerbare achteruitgang van diens gezondheidstoestand zou inhouden. Of dit het geval is moet volgens het Hof worden beoordeeld bij de beslissing over de overdracht van die asielzoeker of in het geval van een rechterlijke procedure, wanneer wordt geoordeeld over de rechtmatigheid van het overdrachtsbesluit, omdat de tenuitvoerlegging daarvan tot een onmenselijke of vernederende behandeling van die asielzoeker zou kunnen leiden. Hieruit volgt dat als een asielzoeker objectieve gegevens overlegt die de bijzondere ernst van zijn gezondheidstoestand en ook de aanzienlijke en onomkeerbare gevolgen daarvoor van een overdracht aantonen, de staatssecretaris bij het nemen van het overdrachtsbesluit dient te beoordelen wat het risico is dat die gevolgen zich voordoen.
7.1. Uit de onder 5 weergegeven passages blijkt dat de vreemdeling is opgenomen voor de behandeling van psychische klachten met psychotische kenmerken, zij zich in relatie tot de voorgenomen overdracht suïcidaal heeft geuit en haar behandelaar het risico dat zij suïcide zal plegen hoog inschat. Het standpunt van de staatssecretaris dat in het voorliggende geval geen sprake is van een geval als bedoeld in het arrest C.K., nu uit het voorgaande slechts blijkt dat suïcidaliteit in het algemeen een risico is behorend bij de bij de vreemdeling gediagnosticeerde psychische aandoening, maar hieruit niet concreet valt af te leiden dat er een reëel en bewezen risico bestaat op een aanzienlijke en onomkeerbare achteruitgang van de gezondheidssituatie van de vreemdeling indien zij wordt overgedragen aan Tsjechië, kan niet worden gevolgd, omdat een deugdelijke motivering daarvoor ontbreekt. Daarbij neemt de Afdeling in overweging dat de staatssecretaris geen duidelijkheid heeft verschaft over de vraag wanneer in gevallen waarbij een behandelaar het suïciderisico als hoog of reëel inschat wel sprake is van een geval als bedoeld in het arrest C.K. Dat de vreemdeling in de voorliggende zaak tot op heden nog geen suïcidepoging heeft gedaan is bezien in het licht van de informatie van de behandelaars onvoldoende voor de conclusie dat geen reëel en bewezen risico bestaat op een aanzienlijke en onomkeerbare achteruitgang van haar gezondheidssituatie bij een overdracht aan Tsjechië. Voor zover de staatssecretaris heeft bedoeld te betogen dat uit de brieven van de behandelaars van de vreemdeling blijkt van een hoog suïciderisico maar daaruit niet blijkt dat zij daadwerkelijk suïcide zal plegen, wordt overwogen dat nooit met zekerheid valt vast te stellen of een asielzoeker uitvoering zal geven aan suïcidale gedachten. Het risico dat dit zich voordoet kan slechts worden ingeschat. Die inschatting vergt, zoals de rechtbank terecht heeft overwogen, bovendien een medische beoordeling die de staatssecretaris niet zelfstandig kan maken.
7.2. De rechtbank heeft eveneens terecht overwogen dat het standpunt van de staatssecretaris dat de door de vreemdeling overgelegde stukken aan Tsjechië zullen worden toegezonden en voorts in het kader van de fit to fly beoordeling alsnog zullen worden beoordeeld om te bezien of en zo ja, hoe de vreemdeling kan worden overgedragen, in het licht van het arrest C.K. niet volstaat. Hoewel de staatssecretaris zich terecht op het standpunt heeft gesteld dat de vraag of de vreemdeling kan worden overgedragen vraagt om een actuele beoordeling van haar gezondheidstoestand, kan hij niet worden gevolgd in zijn betoog dat dit, nu de overdracht aan Tsjechië na het nemen van het overdrachtsbesluit nog maanden kan duren, slechts daags voor de overdracht kan worden beoordeeld.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:
I. bevestigt de aangevallen uitspraak;
II. veroordeelt de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid tot vergoeding van bij de vreemdeling in verband met de behandeling van het hoger beroep opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 990,00 (zegge: negenhonderdnegentig euro), geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand.
Aldus vastgesteld door mr. N. Verheij, voorzitter, en mr. H. Troostwijk en mr. A.B.M. Hent, leden, in tegenwoordigheid van mr. M.T. Annen, griffier.
w.g. Verheij w.g. Annen
voorzitter griffier
Uitgesproken in het openbaar op 3 november 2017
765. Grieven
1. De staatssecretaris klaagt dat de rechtbank, onder verwijzing naar het arrest van het Hof van Justitie (hierna: het Hof) van 16 februari 2017 in de zaak C.K. tegen Slovenië (ECLI:EU:C:2017:127; hierna: het arrest C.K.), ten onrechte heeft overwogen dat hij in het geval van de vreemdeling geen overdrachtsbesluit kon nemen voordat hij het Bureau Medische Advisering (hierna: het BMA) om advies had gevraagd over de vraag of de voor haar behandeling noodzakelijke zorg in Tsjechië als zodanig of de overdracht naar een behandelende instelling in Tsjechië mogelijk desastreuze gevolgen voor de gezondheidstoestand van de vreemdeling zou hebben. Daartoe voert de staatssecretaris aan dat de rechtbank er ten onrechte aan voorbij is gegaan dat zij eerst had moeten toetsen of hij heeft beoordeeld of de vreemdeling objectieve gegevens heeft ingebracht die aantonen dat haar overdracht zal leiden tot een reëel en bewezen risico op een aanzienlijke en onomkeerbare achteruitgang van haar gezondheidstoestand. Volgens de staatssecretaris blijkt uit de door de vreemdeling overgelegde medische stukken dat haar overdracht aan Tsjechië gelet op haar aandoening weliswaar riskant is, maar daaruit blijkt evenwel niet van een onomkeerbare verslechtering als gevolg van de overdracht. Daartoe wijst de staatssecretaris op het oordeel van de rechtbank dat uit deze stukken niet blijkt dat een vergelijkbare medische psychiatrische behandeling in Tsjechië niet effectief kan zijn. Omdat uit het voorgaande volgt dat hier geen sprake is van een geval als bedoeld in het arrest C.K. heeft de rechtbank volgens de staatssecretaris miskend dat in het geval van de vreemdeling met de gebruikelijke werkwijze kan worden volstaan.
Het arrest C.K. tegen Slovenië
2. In het arrest C.K. heeft het Hof als volgt overwogen:
65 Uit het voorgaande volgt dat een asielzoeker slechts kan worden overgedragen in het kader van de Dublin III-verordening in omstandigheden waarin het uitgesloten is dat die overdracht een reëel risico inhoudt dat de betrokkene wordt onderworpen aan onmenselijke of vernederende behandelingen in de zin van artikel 4 van het Handvest.
[…]
70 In dat verband zij er wat betreft de in de verantwoordelijke lidstaat aanwezige opvangvoorzieningen en zorg op gewezen dat de lidstaten die gebonden zijn door de opvangrichtlijn, […], ook in het kader van de procedure krachtens de Dublin III-verordening […] aan asielzoekers de nodige gezondheidszorg en medische bijstand moeten verstrekken, die ten minste de spoedeisende behandelingen en de essentiële behandelingen van ziekten en ernstige mentale stoornissen omvatten. In die omstandigheden bestaat er overeenkomstig het beginsel van wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten een sterk vermoeden dat asielzoekers in de lidstaten passende medische zorg ontvangen […].
[…]
73 Het kan echter niet worden uitgesloten dat de overdracht van een asielzoeker met een bijzonder slechte gezondheidstoestand op zich voor de betrokkene een reëel risico op onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest kan inhouden, ongeacht de kwaliteit van de opvang en de zorg die aanwezig zijn in de lidstaat die verantwoordelijk is voor de behandeling van zijn verzoek.
74 In omstandigheden waarin de overdracht van een asielzoeker met een ernstige mentale of lichamelijke aandoening een reëel en bewezen risico op een aanzienlijke en onomkeerbare achteruitgang van de gezondheidstoestand van die asielzoeker zou inhouden, zou de overdracht een onmenselijke en vernederende behandeling in de zin van dat artikel vormen.
75 Wanneer een asielzoeker, in het bijzonder in het kader van de doeltreffende voorziening in rechte die hem door artikel 27 van de Dublin III-verordening wordt gewaarborgd, objectieve gegevens overlegt, zoals medische attesten met betrekking tot zijn toestand, die de bijzondere ernst van zijn gezondheidstoestand en de aanzienlijke en onomkeerbare gevolgen daarvoor van een overdracht aantonen, mogen de autoriteiten van de betrokken lidstaat, de rechterlijke instanties daaronder begrepen, die gegevens bijgevolg niet buiten beschouwing laten. Zij moeten juist beoordelen wat het risico is dat dergelijke gevolgen zich voordoen wanneer zij beslissen over de overdracht van de betrokkene of - in het geval van een rechterlijke instantie - oordelen over de rechtmatigheid van een overdrachtsbesluit, aangezien de tenuitvoerlegging van dat besluit tot een onmenselijke of vernederende behandeling van de betrokkene zou kunnen leiden […].
76 Het staat dus aan die autoriteiten om iedere ernstige twijfel over de weerslag van de overdracht op de gezondheidstoestand van de betrokkene weg te nemen. In het bijzonder wanneer er sprake is van een ernstige psychische aandoening, mag daarbij niet worden volstaan met te kijken naar de gevolgen van het fysieke vervoer van de betrokkene van een lidstaat naar een andere, maar moet rekening worden gehouden met alle aanzienlijke en onomkeerbare gevolgen die uit de overdracht zouden voortvloeien.
[…]
79 Wat meer bepaald de omstandigheden betreft waarin de psychische moeilijkheden van de asielzoeker tot suïcidale neigingen leiden, heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens herhaaldelijk geoordeeld dat de omstandigheid dat een persoon van wie de verwijdering is gelast, dreigt met zelfdoding, de verdragsluitende staat niet dwingt om van de uitvoering van de voorgenomen maatregel af te zien, indien hij concrete maatregelen treft om te voorkomen dat het dreigement wordt uitgevoerd […].
[…]
84 Indien de bevoegde rechter van oordeel is dat die voorzorgsmaatregelen volstaan om een risico op onmenselijke of vernederende behandeling bij overdracht van de betrokken asielzoeker uit te sluiten, staat het aan die rechter om de nodige maatregelen te nemen teneinde zich ervan te verzekeren dat die voorzorgsmaatregelen door de autoriteiten van de verzoekende lidstaat ten uitvoer worden gebracht vóór de overdracht van de betrokkene. Zo nodig moet de gezondheidstoestand van de asielzoeker opnieuw worden beoordeeld voordat de overdracht wordt uitgevoerd.
85 Daarentegen moeten de autoriteiten van de betrokken lidstaat, indien die voorzorgsmaatregelen gelet op de bijzondere ernst van de aandoening van de betrokken asielzoeker niet zouden volstaan om te verzekeren dat zijn overdracht geen reëel risico zal inhouden op een aanzienlijke en onomkeerbare achteruitgang van zijn gezondheidstoestand, de uitvoering van de overdracht van die persoon opschorten zolang hij door zijn toestand niet in staat is een dergelijke overdracht te ondergaan.
Standpunten partijen
3. De staatssecretaris heeft zich ter zitting bij de Afdeling op het standpunt gesteld dat het arrest C.K. niet noopt tot aanpassing van de Nederlandse uitvoeringspraktijk. Deze uitvoeringspraktijk omvat volgens hem voldoende voorzorgsmaatregelen om te voorkomen dat de overdracht van een asielzoeker aan een andere lidstaat in strijd is met artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: het EU Handvest). Deze praktijk houdt in dat het overdrachtsdossier, nadat de betrokken asielzoeker een negatieve beslissing op zijn verzoek heeft gekregen, aan de regievoerder van de Dienst Terugkeer en Vertrek (hierna: de DT&V) wordt verzonden. De regievoerder analyseert de wijze waarop de overdracht geëffectueerd wordt en legt zijn bevindingen vast in een vertrekplan, zo nodig met inbegrip van de medische bijzonderheden. Indien tijdens het vertrekgesprek naar voren komt dat bij de betrokken asielzoeker sprake is van medische problematiek en de asielzoeker toestemming verleent, wordt die informatie in een gezondheidsverklaring neergelegd en voor de overdracht gedeeld met de verantwoordelijke lidstaat op de wijze omschreven in artikel 32 van de Verordening (EU) nr. 604/2013 (PB 2013, L 180; hierna: de Dublinverordening).
9. Het hoger beroep is ongegrond. De aangevallen uitspraak dient te worden bevestigd met verbetering van de gronden waarop deze rust. Dit betekent dat de staatssecretaris een nieuw besluit moet nemen op de aanvraag van de vreemdeling. Wanneer hij besluit de aanvraag opnieuw niet in behandeling te nemen krachtens artikel 30, eerste lid, van de Vw 2000, moet hij beoordelen of uit door de vreemdeling overgelegde stukken van haar behandelaars volgt dat haar overdracht aan Tsjechië leidt tot een schending van artikel 4 van het EU Handvest en, indien nodig, welke concrete voorzorgsmaatregelen hij zal treffen om een dergelijke schending te voorkomen. Indien de feitelijke overdracht van de vreemdeling aan Tsjechië na een nieuw overdrachtsbesluit enige tijd op zich laat wachten en er wijzigingen plaatsvinden in haar gezondheidstoestand, moet hij deze opnieuw (laten) beoordelen voor de overdracht wordt uitgevoerd.
10. De staatssecretaris dient op na te melden wijze tot vergoeding van de proceskosten te worden veroordeeld.